MCAS · Histamine · Voeding · Darmen · Zenuwstelsel

MCAS dieet | Wat kun je eten bij mestcelactivatiesyndroom?

Histaminearm eten kan klachten bij MCAS sterk verminderen. Maar voeding gaat bij het mestcelactivatiecyndroom (MCAS) over méér dan alleen de hoeveelheid histamine die je binnenkrijgt.

Wie zoekt naar een dieet bij MCAS komt al snel terecht bij lange lijsten met voedingsmiddelen die wel en niet zouden mogen, maar bij MCAS is het ingewikkelder dan simpelweg alle histamine uit je voeding verwijderen.

Bij histamine-intolerantie speelt de hoeveelheid histamine die via voeding binnenkomt een belangrijke rol. Bij MCAS zit een belangrijk deel van het probleem in de mestcellen zelf: die reageren te gemakkelijk op prikkels en geven dan zelf histamine en andere ontstekingsmediatoren vrij. Juist in de darmwand bevinden zich heel veel mestcellen. Die kunnen worden geprikkeld door histamine uit voeding, maar ook door darmontsteking, dysbiose en voedingsmiddelen die slecht worden verteerd of veel fermentatie veroorzaken.

Voeding kan daardoor op verschillende manieren klachten uitlokken; enerzijds als een voedingsmiddel zelf veel histamine bevat, omdat het niet goed wordt verteerd, of omdat het bovenop andere prikkels komt zoals stress, slaaptekort, hormonen of lichamelijke inspanning.

Bij MCAS gaat voeding niet alleen over wat je eet, maar ook over hoe vers het is, hoe je het bewaart, hoe goed je het verteert en hoe ontspannen je bent tijdens de vertering.

Histamine-intolerantie en MCAS zijn niet hetzelfde

Bij histamine-intolerantie ligt het probleem vooral bij de afbraak van histamine. In de darm wordt histamine onder andere afgebroken door het enzym DAO (diamine-oxidase). Wanneer die capaciteit onvoldoende is, kan histamine uit voeding gemakkelijker klachten veroorzaken.

Bij MCAS produceren mestcellen zelf te gemakkelijk histamine en andere mediatoren. Voeding is dan slechts één van de mogelijke prikkels. Ook stress, slaaptekort, temperatuur, hormonen, infecties, geuren en lichamelijke inspanning kunnen onderdeel zijn van het patroon.

De twee kunnen bovendien naast elkaar bestaan. Daarom kan een histaminearm dieet bij MCAS heel behulpzaam zijn, maar is het zelden het hele antwoord. Meer over het verschil lees je in MCAS | Mestcelactivatie Syndroom.

Voeding kan bij MCAS op meerdere manieren een trigger zijn

Histamine van het product zelf

Dit zijn voedingsmiddelen die bij aankoop (‘vers’) grote hoeveelheden histamime of andere biogene aminen bevatten.

Versheid

Tijdens bewaren, zeker na bereiding (verhit eten) kunnen bacteriën van aminozuren steeds meer biogene aminen (en histamine) vormen.

Darmbelasting

Een voedingsmiddel kan weinig histamine bevatten en toch klachten veroorzaken, doordat het moeilijk verteert wordt.

Begin met de duidelijke bronnen van histamine

Verlaag eerst de meest voor de hand liggende belasting: Histamine

Een logische eerste stap is het tijdelijk verminderen van voedingsmiddelen waarvan bekend is dat ze relatief veel histamine of andere biogene aminen kunnen bevatten.

GEFERMENTEERDE EN GERIJPTE PRODUCTEN

Door fermentatie en rijping kunnen bacteriën histamine en andere biogene aminen vormen. Hoe langer een product rijpt of fermenteert, hoe groter de kans dat de belasting oploopt.

  • Cacoa
  • Oude kaas
  • Zuurkool
  • Yoghurt
  • Kimchi
  • Kombucha, Kefir
  • Sojasaus
  • Miso en tempeh

ALCOHOL

Alcohol is eigenlijk gewoon een ferment (zie boven), het kan op meerdere manieren relevant zijn bij MCAS. Het kan de afbraak van histamine beïnvloeden en daarnaast zelf als trigger werken.

  • Alcoholische dranken
  • Alcoholische fermenten, zoals azijn

VIS

Vis kan relatief snel grote hoeveelheden histamine opbouwen. Daarom kan versheid hier nog belangrijker zijn dan bij veel andere voedingsmiddelen. Vis uit blik, gerookte vis en langer bewaarde vis zijn tijdens een strikte eliminatiefase niet geschikt.

  • Tonijn
  • Makreel
  • Sardines
  • Haring
  • Ansjovis
  • Gerookte of ingeblikte vis

Praktische tip: koop vis (tenzij je precies weet hoe vers de vangst is) bij voorkeur diepgevroren. Veel vis wordt kort na de vangst, (aan boord of snel daarna) ingevroren. Invriezen stopt de bacteriële vorming van histamine grotendeels. Histamine dat vóór het invriezen al is gevormd, verdwijnt daardoor echter niet.

Wanneer je weet dat je gevoelig reageert op kleine hoeveelheden histamine uit voeding, kan een DAO-enzym bij de maaltijd eventueel extra ondersteuning geven. DAO is echter geen vervanging voor goede versheid en bewaring.

VLEES

Ook bij vlees kunnen tijdens bewaren steeds meer biogene aminen ontstaan. Dit is extreem als het gerijpt, gedroogd en gefermenteerd vlees betreft, maar ook vers vlees wordt als ze langer in de koelast staat minder geschikt voor een strikt histaminearm dieet.

  • Vleeswaren voor op brood
  • Worst, rookworst en andere bewerkte vleesproducten
  • Vlees uit blik
  • Vlees dat al enkele dagen in de koelkast ligt

Praktische tip: Koop je vlees super vers van de slager, of let bij aankoop op de houdbaarheidsdatum (en kies een verpakking achteraan die het langst houdbaar is). Vries bij thuiskomst de porties die je niet meteen opeet direct in. Laat (bereid) vlees in de koelast staan.

PLANTAARDIGE PRODUCTEN

Sommige plantaardige voedingsmiddelen worden regelmatig genoemd binnen histaminearme diëten. Het gehalte aan histamine en andere biogene aminen kan binnen hetzelfde product sterk variëren, waardoor persoonlijke tolerantie belangrijk blijft.

  • Tomaat
  • Spinazie
  • Aubergine
  • Avocado
  • Aardbeien & Frambozen
  • Citrusvruchten
  • Kiwi (* vrijzetter)
  • Ananas (* vrijzetter)
  • Banaan (* vrijzetter)

KANT EN KLARE PRODUCTEN

Tijdens het bewaren kunnen bacteriën aminozuren omzetten in histamine en andere biogene aminen. Dit gebeurt sneller op kamertemperatuur dan in de koelkast en is vooral relevant bij vochtige, eiwitrijke voeding. Droge producten zoals granen, zaden en noten zijn veel minder gevoelig.

Invriezen remt dit proces vrijwel volledig, maar verwijdert geen histamine die al vóór het invriezen is gevormd.

  • Vleesvervangers (vooral na openen van de verpakking)
  • Kant en klare maaltijden
  • Afhaalmaaltijden
  • Alles dat meer dan 6 uur in de koelkast heeft gestaan (vooral eiwitrijk)

Praktische tip: Kook meerdere porties tegelijk en vries wat je niet direct eet zo snel mogelijk in. Ontdooi een maaltijd pas vlak voordat je hem eet (bij voorkeur direct tijdens het opwarmen), in plaats van hem langzaam in de koelkast te laten ontdooien. Zo beperk je de tijd waarin opnieuw biogene aminen kunnen worden gevormd.

Een uitzondering

EN HOE ZIT HET MET EIEREN?

Meer over versheid

Dit is één van de belangrijkste onderdelen van een MCAS-dieet en histamine-arm dieet gemakkelijk wordt onderschat.

Histamine in voeding ontstaat voor een belangrijk deel doordat micro-organismen aminozuren omzetten in biogene aminen. Voor histamine is het aminozuur histidine de grondstof. Daardoor kan een stuk vers vlees vandaag anders worden verdragen dan hetzelfde vlees nadat het enkele dagen in de koelkast heeft gelegen. Bij vis kan dit effect nog veel sterker zijn. De vorming van biogene aminen gaat veel sneller op kamertemperatuur dan in de koelkast. In de vriezer komt dit proces vrijwel tot stilstand.

Bij sterke histaminegevoeligheid is niet alleen de vraag: “Wat eet ik?”
Minstens zo belangrijk kan zijn: “Hoe vers is het?”

Histamine kun je niet wegkoken

Een voedingsmiddel hoeft niet bedorven te ruiken om al meer biogene aminen te bevatten. Bovendien verdwijnt eenmaal gevormde histamine niet als het eten verwarmd wordt.

Hoe ga je praktisch om met restjes?

  • Bereid vlees en vis zo vers mogelijk.
  • Laat bereid eten niet op kamertemperatuur staan.
  • Koel restjes snel terug.
  • Weet je dat je het niet snel opeet? Vries het dan direct in.
  • Ontdooi alleen wat je daadwerkelijk gaat eten, en ontdooi het vlak voor gebruik (tijdens opwarmen).

Een harde regel zoals “na zes uur bevat eten te veel histamine” bestaat niet. Hoe snel histamine en andere biogene aminen ontstaan hangt af van het voedingsmiddel, de aanwezige micro-organismen, temperatuur, verwerking en bewaartijd.

Wie extreem gevoelig reageert, kan wel experimenteren met zeer vers bereide maaltijden en vergelijken of dit verschil maakt.

Waarom eiwitrijke voeding extra aandacht verdient

De vorming van histamine en andere biogene aminen is vooral relevant wanneer aminozuren beschikbaar zijn. Daarom verdienen vis, vlees en andere eiwitrijke voedingsmiddelen extra aandacht bij bewaren.

Bij puur vet werkt dit anders. Vet bevat niet de aminozuren waaruit bacteriën histamine kunnen maken. Olijfolie die gisteren geopend is, wordt dus niet op dezelfde manier “histaminerijk” als eiwitrijke voeding die langere tijd wordt bewaard.

Koffie en zwarte thee: kijk verder dan histamine

Een voedingsmiddel hoeft niet histaminerijk te zijn om je totale prikkelbelasting te verhogen

Koffie en zwarte thee verdienen bij MCAS aparte aandacht. Koffie bevat niet veel histamine, maar .

Koffie bevat cafeïne, evenals zwarte thee (doorgaans in een lagere hoeveelheid). Cafeïne stimuleert het centrale zenuwstelsel. Dat kan prettig voelen wanneer je goed gereguleerd bent, maar heel anders uitpakken wanneer je systeem al in een toestand van verhoogde waakzaamheid verkeert.

En juist bij MCAS is die toestand relevant. Mestcellen staan niet los van het zenuwstelsel. Het immuunsysteem, het autonome zenuwstelsel en de stress-as communiceren voortdurend met elkaar.

Wanneer je merkt dat koffie of sterke thee klachten als hartkloppingen, gejaagdheid, warmte, darmactiviteit, hoofdpijn of slapeloosheid versterkt, kan het daarom zinvol zijn om tijdens een eliminatiefase ook koffie, energiedrank en sterke zwarte thee tijdelijk weg te laten of sterk te verminderen.

Niet alles wat klachten versterkt bij MCAS doet dat doordat er histamine in zit.

Ook hier geldt: persoonlijke tolerantie is belangrijker dan een universele lijst met verboden producten.

Voeding zonder veel histamine kan tóch klachten geven

Dit is misschien wel het grootste verschil tussen een eenvoudig histaminearm dieet en voeding bij MCAS.

Sommige mensen reageren duidelijk op voedingsmiddelen die helemaal niet bijzonder histaminerijk zijn.

Online worden deze producten vaak aangeduid als “histaminevrijzetters” of “histamine liberators”: voedingsmiddelen die zelf weinig histamine zouden bevatten, maar mestcellen zouden stimuleren om histamine af te geven.

Daar moeten we wetenschappelijk voorzichtig mee zijn. Voor veel voedingsmiddelen die op dergelijke lijsten staan, is niet overtuigend aangetoond dat ze bij mensen rechtstreeks histamine uit mestcellen vrijmaken. De verschillende online lijsten spreken elkaar bovendien regelmatig tegen.

Dat betekent niet dat de reactie niet echt is. Het betekent alleen dat we het mechanisme niet altijd kennen.

Ei, peulvruchten en moeilijk verteerbare voeding

Dat brengt ons bij een categorie die op standaard histaminelijsten gemakkelijk wordt gemist.

Iemand kan bijvoorbeeld reageren op eieren, bonen, linzen, kikkererwten, grotere hoeveelheden noten, bepaalde granen of andere maaltijden die persoonlijk moeilijk worden verteerd.

Het is te kort door de bocht om te zeggen dat al deze voedingsmiddelen histamine bevatten of automatisch histamine vrijmaken.

Wel is de darm één van de belangrijkste plaatsen waar voeding, microbioom, zenuwstelsel en immuunsysteem elkaar ontmoeten. De darmwand bevat veel mestcellen. Wanneer een voedingsmiddel slecht wordt verteerd, sterke fermentatie veroorzaakt of bij iemand met dysbiose tot duidelijke darmklachten leidt, kan dat onderdeel worden van de totale prikkelbelasting.

Stel niet alleen de vraag: “Zit hier histamine in?”

Vraag 1

Hoe vers is dit voedingsmiddel?
Vooral bij vis, vlees en andere eiwitrijke voeding kan bewaartijd veel verschil maken.

Vraag 2

Hoe reageert mijn spijsvertering hierop?
Veel gasvorming, krampen of een opgeblazen buik kunnen belangrijke aanwijzingen zijn.

Vraag 3

Wat gebeurt er nog meer vandaag?
Slaaptekort, stress, hormonen en inspanning kunnen je tolerantie op diezelfde dag sterk veranderen.

Denk in een histamine-emmer in plaats van verboden voedingsmiddelen

Een bruikbaar model is de zogenaamde histamine-emmer.

Stel dat je lichaam op een rustige, uitgeslapen dag een bepaalde hoeveelheid prikkels gemakkelijk kan verwerken.

Je eet ’s morgens iets met een beetje histamine: geen probleem. ’s Middags drink je koffie: nog steeds niets aan de hand. ’s Avonds eet je in een restaurant, drink je een glas wijn en slaap je vervolgens slecht.

De volgende ochtend drink je dezelfde koffie en krijg je ineens hartkloppingen, hoofdpijn of flushing.

Dan is het verleidelijk om te concluderen: “Ik kan niet tegen koffie.”

Maar misschien was koffie alleen de laatste druppel.

Bij MCAS is tolerantie geen vaste eigenschap van een voedingsmiddel. Dezelfde voeding kan op een rustige dag goed gaan en op een overbelaste dag klachten geven.

Voeding, darmprikkeling, slaaptekort, stress, hormonen, temperatuur en inspanning kunnen samen bepalen wanneer je persoonlijke drempel wordt overschreden.

Dit verklaart één van de meest frustrerende kenmerken van MCAS: iets wat je maandag probleemloos eet, kan donderdag ineens klachten veroorzaken.

7. Wat kun je dan wél eten bij MCAS?

Een MCAS-dieet hoeft geen dieet van rijst en courgette te worden.

Tijdens een korte eliminatiefase kun je juist proberen de voeding eenvoudig, vers en voedzaam te houden.

Vaak een bruikbare basis

  • Verse groenten die je goed verdraagt
  • Verse of direct ingevroren eiwitbronnen
  • Rijst, haver, quinoa of aardappelen wanneer je die goed verdraagt
  • Vers fruit uit beter verdragen categorieën
  • Vetten zoals olijfolie
  • Eenvoudige maaltijden met niet te veel ingrediënten tegelijk

Maar voorkom onnodige beperking

Probeer niet preventief twintig voedingsmiddelen tegelijk permanent te schrappen.

Hoe smaller het voedingspatroon wordt, hoe groter het risico op tekorten aan vezels, polyfenolen, eiwitten, vitaminen en mineralen. Een zeer beperkt dieet kan bovendien ongunstig zijn voor de diversiteit van het darmmicrobioom.

Het doel is niet zo weinig mogelijk voedingsmiddelen eten.
Het doel is met zo min mogelijk beperkingen zo weinig mogelijk klachten veroorzaken.

Een praktische eliminatiefase bij MCAS

Een korte eliminatiefase kan helpen om het ruisniveau te verlagen. Zie het niet als een levenslang dieet, maar als een manier om patronen zichtbaar te maken.

Probeer gedurende ongeveer 10 tot 14 dagen

  • Histaminerijke voeding sterk te beperken.
  • Alcohol weg te laten.
  • Koffie, energiedrank en eventueel sterke zwarte thee tijdelijk weg te laten of sterk te verminderen.
  • Zo vers mogelijk te koken.
  • Restjes snel te koelen en bij sterke gevoeligheid liever direct in te vriezen.
  • Eenvoudige maaltijden te eten met niet te veel verschillende ingrediënten tegelijk.
  • Voeding waarop je duidelijk reageert tijdelijk apart te zetten, ook wanneer die volgens een histaminelijst “veilig” zou moeten zijn.

Houd daarnaast niet alleen je voeding bij, maar ook slaap, stress, menstruatiecyclus, inspanning, ontlasting en darmklachten. Juist de combinatie kan veel informatie geven.

Herintroduceren is minstens zo belangrijk als elimineren

Wanneer je na twee weken duidelijk minder klachten hebt, weet je nog niet welk voedingsmiddel verantwoordelijk was.

Daarom is herintroductie essentieel.

Voeg voedingsmiddelen één voor één terug en observeer wat er gebeurt. Daarmee ontdek je niet alleen waarop je reageert, maar vooral ook wat je wél kunt eten.

Dat laatste is belangrijk. Een MCAS-dieet dat steeds beperkter wordt, kan uiteindelijk zelf een probleem worden. Zeker wanneer er tegelijkertijd darmproblematiek speelt, wil je op langere termijn juist werken aan een zo breed en gevarieerd mogelijk voedingspatroon.

Het uiteindelijke doel is niet histaminevrij leven

Histamine is geen gifstof die uit het lichaam moet verdwijnen.

Het is een essentiële lichaamseigen signaalstof die betrokken is bij onder andere afweer, maagzuurproductie, bloedvaten en waakzaamheid.

Het doel bij MCAS is daarom niet om ieder molecuul histamine te vermijden.

Een dieet kan tijdelijk helpen om de totale belasting te verminderen. Maar wanneer mestcellen voortdurend geactiveerd blijven door darmproblemen, slaaptekort, stress of andere triggers, lost alleen een steeds strenger dieet het onderliggende probleem niet op.

Daarom kijk ik bij MCAS liever naar het hele systeem: voeding, versheid, spijsvertering, microbioom, darmwand, slaap, zenuwstelsel en individuele triggers.

Een histaminearm dieet kan de eerste rust creëren.
Maar uiteindelijk wil je niet dat steeds minder mogelijk wordt.
Je wilt dat de tolerantie van het systeem weer groter wordt.

Verder lezen

→ MCAS | Mestcelactivatie Syndroom
Wat MCAS is en hoe mestcellen, darmen en het zenuwstelsel met elkaar samenhangen.

→ Histamine-intolerantie
Over histamine, DAO en waarom histamine zich bij sommige mensen kan opstapelen.

→ Dysbiose | Stress in de darmen
Hoe een verstoord microbioom invloed kan hebben op darmwand, immuunsysteem en zenuwstelsel.

→ Stress en spijsvertering
Waarom de toestand van het zenuwstelsel invloed heeft op de manier waarop we voeding verteren.

WIL JE ADVIES Of je klachten verminderen?

Helaas noem ik mezelf inmiddels ervaringsdeskundige op het gebied van MCAS, en heb mijn weg behoorlijk gevonden.

Wanneer steeds meer voeding klachten lijkt te geven, kan het zinvol zijn om niet alleen naar losse voedingsmiddelen te kijken, maar ook naar je darmflora, vertering, darmwand en zenuwstelsel. Via darmtherapie kunnen we onderzoeken welke factoren bij jou een rol spelen.

Scroll naar boven